MOXO Dikkat Testi Nasıl Yapılır? Uygulama Adımları ve Test Günü

Okuldan gelen bir not, ödev başında uzayan akşamlar ya da iş yerinde "dağınık" hissetmek... Dikkatle ilgili soru işaretleri olduğunda aileler ve yetişkinler bazen bir değerlendirme yapılmasını ister. MOXO dikkat testi bu süreçte kullanılan araçlardan biridir. Bu yazıda MOXO testinin nasıl yapıldığını, ne kadar sürdüğünü ve test gününe nasıl hazırlanabileceğinizi sade bir dille anlatıyorum.

MOXO dikkat testi kısaca: neyi ölçer, neyi ölçmez?

MOXO, bilgisayar üzerinde uygulanan bir sürekli performans görevidir. Kişi, ekranda beliren uyaranlara belirli kurallara göre yanıt verir; bu sırada performansı dört gösterge üzerinden kaydedilir:

• Dikkat: Hedef uyarana doğru yanıt verme ve odağı görev boyunca sürdürebilme.
• Zamanlama: Doğru yanıtı, uyaran ekrandayken ve gecikmeden verebilme.
• Dürtüsellik: Hedef olmayan bir uyarana yanıt verme isteğini durdurabilme.
• Hiperaktivite: Gereksiz, tekrarlayan ya da rastgele tuşa basmaları kontrol edebilme.

En az bunun kadar önemli olan, MOXO'nun neyi ölçmediğidir. MOXO tek başına bir tanı koymaz. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) gibi tanılar, DSM-5'te tanımlandığı üzere belirtilerin farklı ortamlarda, belirli bir süre boyunca görülmesine ve günlük yaşamı etkilemesine dayanır; bu değerlendirme de klinik görüşme, gelişim öyküsü ve gözlemlerle yapılır. MOXO bu tabloya nesnel performans verisi ekleyen yardımcı bir araçtır. Uykusuz bir gece, o gün yaşanan bir kaygı ya da teste dair heyecan da sonuçları etkileyebilir; bu yüzden sonuçlar her zaman bağlamıyla birlikte okunur.

MOXO testi nasıl yapılır: ekran, uyaranlar ve çeldiriciler

Uygulama sessiz ve düzenli bir odada, bilgisayar başında yapılır. Önce yönergeler anlaşılır biçimde açıklanır, ardından kısa bir deneme bölümüyle kişinin görevi doğru anladığından emin olunur.

Görev basittir: Ekranda hedef resim göründüğünde bir tuşa basılır, hedef olmayan resimlerde basılmaz. Testi diğer dikkat görevlerinden ayıran özellik, görsel ve işitsel çeldiricilerdir. Uygulamanın bazı bölümlerinde ekranda hareketli görüntüler belirir ya da gündelik hayatta karşılaşabileceğimiz türden sesler duyulur. Bu çeldiriciler, sınıfta ya da evde dikkati dağıtan uyaranlara benzer koşullar oluşturur ve dikkatin bu koşullarda nasıl sürdüğüne dair bilgi verir.

Uygulama sırasında "doğru cevabı bilmek" gibi bir şey yoktur. Kişiden beklenen yalnızca yönergeyi izlemesi ve elinden geldiğince görevi sürdürmesidir.

Test kaç dakika sürer, yaşa uygunluk nasıl belirlenir?

Yönergeler ve deneme bölümü dahil olmak üzere bilgisayar uygulaması 30 dakikaya kadar sürebilir. Ön görüşme ve sonrasındaki geri bildirim görüşmesi bu süreye dahil değildir.

MOXO'nun çocuklar ile ergen ve yetişkinler için yaşa göre düzenlenmiş farklı sürümleri bulunur; sonuçlar da kişinin yaş grubundaki karşılaştırma verilerine göre ele alınır. Yine de "Kaç yaşında yapılır?" sorusunun yanıtı yalnızca yaşa bakılarak verilmez. Kişinin başvuru nedeni, gelişim düzeyi, görme ve işitmeyle ilgili özellikleri ve uygulama koşulları ön görüşmede birlikte değerlendirilir. Testin o kişi için uygun olmadığı düşünülürse bu açıkça konuşulur.

Test gününden önce: uyku, beslenme ve dinlenmiş gelmek

Test sonucunun kişinin olağan performansını yansıtabilmesi için birkaç basit öneri işe yarar:

• Uyku: Önceki gece her zamanki saatte uyumak, sonuçların daha güvenilir olmasına yardımcı olur. Geç saate kadar ekran başında kalmak ya da sınav haftasının yorgunluğu performansı etkileyebilir.
• Beslenme: Aç gelmemek ya da çok ağır bir öğünün hemen ardından teste girmemek iyi olur. Gündelik düzeninizden farklı bir şey yapmanıza gerek yoktur.
• Randevu saati: Yoğun bir okul gününün ya da uzun bir yolculuğun hemen sonrasına randevu almamak, çocuğun dinlenmiş gelmesini sağlar.
• Gözlük ya da işitme cihazı: Kullanılıyorsa mutlaka yanınızda olsun.
• Erken gelmek: Birkaç dakika erken gelmek, özellikle çocukların ortama alışması için zaman tanır.

İlaç kullanan kişiler için not

Dikkatle ilgili ya da başka bir nedenle düzenli ilaç kullanılıyorsa bunu ön görüşmede mutlaka belirtin. Test öncesinde ilacın alınıp alınmayacağı, dozunun değiştirilip değiştirilmeyeceği gibi kararlar yalnızca ilacı düzenleyen hekimle konuşularak verilir. Kendi kendinize ilacı bırakmayın ya da değiştirmeyin. Psikolog olarak ilaçla ilgili öneride bulunmam; benim için önemli olan, sonuçları doğru yorumlayabilmek adına bu bilgiyi bilmektir.

Çocuğa testi nasıl anlatmalı: sınav değil, bir oyun gibi görev

Çocuklar "test" kelimesini çoğu zaman okul sınavıyla eşleştirir ve gerilebilir. Ona kısa, dürüst ve sakin bir açıklama yapmanız yeterlidir. Örneğin:

"Yarın bilgisayarda kısa bir görev yapacaksın. Ekranda resimler çıkacak, belirli bir resmi görünce bir tuşa basacaksın. Not verilmeyecek, doğru ya da yanlış cevap yok. Sadece elinden geldiği kadar dikkat etmen yeterli."

Bu konuşmada birkaç noktaya dikkat etmek iyi olur:

• Görevi ödül ya da cezayla ilişkilendirmeyin ("İyi yaparsan..." gibi ifadelerden kaçının).
• "Bozuk bir yanın mı var, bakacağız" gibi kaygı yaratabilecek açıklamalar yerine, "Nasıl daha kolay odaklandığını birlikte anlamak istiyoruz" demek daha destekleyicidir.
• Çocuğun sorularını geçiştirmeden, onun yaşına uygun sözcüklerle yanıtlayın.

Çocuğunuz yine de huzursuz görünüyorsa bu çok doğaldır; uygulama günü yönergeler ona da yeniden ve sakin bir dille anlatılır.

Ebeveynden istenen bilgiler ve ön görüşme

Değerlendirme süreci, testten önce yapılan bir ön görüşmeyle başlar. Bu görüşmede başvuru nedeni, gözlenen güçlükler ve değerlendirmeden beklentiler konuşulur. Çocuklar için ebeveynden genellikle şu bilgiler istenir:

• Dikkatle ilgili gözlemlerin ne zamandır sürdüğü ve hangi ortamlarda (ev, okul, arkadaş ortamı) görüldüğü
• Gelişim öyküsüne dair genel bilgiler
• Varsa öğretmen gözlemleri, karne notları ya da daha önce yapılmış değerlendirmelerin raporları
• Kullanılan ilaçlar ve sağlıkla ilgili önemli bilgiler

Bu bilgiler, MOXO sonuçlarının kişinin yaşamıyla bağlantılı biçimde yorumlanmasını sağlar.

Test sonrası: değerlendirme görüşmesi ve sonraki adımlar

Uygulamanın ardından sonuçlar ön görüşmede edinilen bilgilerle birlikte ele alınır ve bir geri bildirim görüşmesinde anlaşılır biçimde paylaşılır. Bu görüşmede kişinin hangi alanlarda güçlü olduğu, hangi alanlarda zorlandığı konuşulur.

Sonraki adımlar kişiden kişiye değişir. Bazen bilgilendirme ve evde ya da okulda uygulanabilecek düzenlemeler yeterli olur. Bazen bilişsel davranışçı terapi (BDT) temelli çalışmalar ya da ebeveynlerle birlikte yürütülen görüşmeler gibi bir psikolojik destek süreci planlanabilir. Gerektiğinde çocuk ve ergen psikiyatrisi ya da yetişkin psikiyatrisi uzmanına yönlendirme de yapılabilir. Çocuklarla yürütülen süreçler hakkında daha fazla bilgi için çocuk ve ergen psikolojik destek sayfasına göz atabilirsiniz; diğer değerlendirme araçları için de psikolojik değerlendirme sayfası yol gösterir.

Ne zaman değerlendirme istemeyi düşünebilirsiniz?

Dikkat dağınıklığı hepimizin zaman zaman yaşadığı bir durumdur. Ancak şu durumlarda bir uzmanla konuşmak faydalı olabilir:

• Dikkatle ilgili güçlükler aylardır sürüyor ve birden fazla ortamda görülüyorsa
• Okul, iş ya da ilişkiler bu nedenle belirgin biçimde zorlanıyorsa
• Öğretmenden ya da yakın çevreden benzer gözlemler geliyorsa
• Kişi kendini sürekli yetersiz ya da "yetişemiyor" hissediyorsa

Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşüncesi gibi acil bir durum söz konusuysa beklemeyin; 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Arnavutköy ofisine ulaşım ve randevu planlama

MOXO uygulaması ve ön görüşmeler, Arnavutköy Merkez'deki ofiste sakin ve kesintilerin en aza indirildiği bir ortamda planlanır. Arnavutköy'e uzak oturan aileler için ön görüşme ya da sonrasındaki psikolojik destek sürecinin online yürütülüp yürütülemeyeceği de birlikte değerlendirilebilir. Uygunluk ve randevu hakkında bilgi almak için MOXO dikkat testi sayfasını inceleyebilir ya da iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

MOXO testi kaç dakika sürer?

Yönergeler ve deneme bölümü dahil olmak üzere bilgisayar uygulaması 30 dakikaya kadar sürebilir. Ön görüşme ve geri bildirim görüşmesi bu süreden ayrıdır.

MOXO testi kaç yaşında yapılabilir?

Çocuklar ile ergen ve yetişkinler için yaşa göre düzenlenmiş sürümleri vardır. Uygunluk yalnızca yaşa bakılarak değil, ön görüşmede başvuru nedeni ve kişinin ihtiyaçlarıyla birlikte belirlenir.

MOXO sonucu tek başına DEHB tanısı koyar mı?

Hayır. MOXO, dikkat performansına dair nesnel veri sunan yardımcı bir araçtır. Sonuçlar klinik görüşme, yaşam öyküsü ve gözlemlerle birlikte değerlendirilir.

Test öncesinde ilaç bırakılmalı mı?

Bu karar yalnızca ilacı düzenleyen hekimle konuşularak verilir. Kendi kendinize ilacı bırakmayın; kullandığınız ilaçları ön görüşmede belirtmeniz yeterlidir.